Sign in or 
- EasyEdit
- Edit tags
-
(what's this?What are these tools?
People just like you can add or edit the content on this site. If you want to try editing, but aren't ready to add to this site, try our demo area.
Read more about editing pages at Wetpaint Central.
) - Report page
Share this
HERMANN NITSCH
The final version of our Mondriaan Foundation application: http://issuu.com/zxzw/docs/nitsch-mondriaan_aanvraag_klein
Unfortunately, Mondriaan Foundation rejected our funding application. Their letter is attached at the bottom of this page.
We're now re-writing it to a performing arts perspective for NFPK+.
WAT:
NITSCH is het project rondom de Oostenrijker HERMANN NITSCH die in 1959, precies vijftig jaar geleden, het idee van het Orgien Mysterien Theater ontwikkelde. Van 13 tot en met 20 september 2009 zijn er rond Nitsch optredens, films, exposities, een masterclass en lezingen verspreid over diverse locaties in Tilburg. Hij wordt, in navolging van Sun Ra, centrale gast op ZXZW. Nitsch ontwikkelde zijn werk om alle kunsten (terug) aan te laten sluiten bij het theater van het primitieve oeroffer. Toch wordt hij nu vooral gezien als beeldend kunstenaar. Zijn werk wordt deze keer niet gepresenteerd vanuit de traditie van de beeldende kunst, maar vanuit de traditie van de podiumkunsten.
Waarom deze kunstenaar en waarom nu? Hermann Nitsch is een interdisciplinair kunstenaar avant la lettre. Hij combineert het totaaltheater van Wagner met le théatre de la cruauté van Antonin Artaud met het action painting van Jackson Pollock. Bij een nieuwe generatie kunstenaars komen wij deze totaalovergave en fixatie op het lichaam op verschillende plaatsen tegen. Van de anti-esthetische totaalperformances binnen Black Metal en industrial, het vleselijke theater van Franko B en Ivo Dimchev maar ook in "light" versies als het theater van Boukje Schweigman waar het lichaam en de beleving daarvan, het beeld en de ruimte, de manipulatie van de kijkervaring en de zintuiglijke ervaring centraal staan.
Het werk van Hermann Nitsch staat formeel en inhoudelijk onmiskenbaar aan de basis van deze hernieuwde belangstelling. Naast het feit dat hij door uiteenlopende hedendaagse kunstenaars als inspiratiebron voor hun werk wordt genoemd is belangstelling voor zijn oeuvre op dit moment ook in cultuurkritisch opzicht op zijn plaats. Zijn uitgesproken werk is nog altijd aanleiding tot een betekenisvol discours over de burgerlijke moraal, de maatschappelijk positie van de kunst en het begrip artistieke vrijheid in het algemeen. Het ZXZW festival stelt zich ten doel met het werk van deze founding father jonge kunstenaars, musici en artiesten én hun publiek te inspireren en hun beleving te verdiepen.
Binnen dit project wordt het getoond in de volgende onderdelen:
1. Tentoonstelling
Het beeldende werk van Nitsch wordt getoond in Museum De Pont. Zijn manier van schilderen is een exponent van action painting, de informeel expressionistische en de abstract expressionistische schilderkunst. Hij schildert in reeksen en giet (veelal rode) verf over het doek om deze achteraf met zijn handen te bewerken. Deze schilderijen hebben een nauwe relatie met zijn performances, vanwege de link tussen het smeren van verf en het smeren van ingewanden van geslachte dieren. Zijn schilderijen zijn vaak de residuen van de door hem als Orgien Mysterien Theater ontwikkelde performances.
2. Scripts van performances (in Scryption, 4 weken): Hoe documenteer je performances en blijft er dan nog wat over van wat op het podium gebeurt? De Aktionen van Hermann Nitsch zijn theatrale performances volgens een minutieus script. ZXZW presenteert een selectie scripts en theaterteksten in combinatie met videomateriaal. Hiertoe wordt Scryption, museum voor schriftelijke communicatie, omgetoverd tot een toegankelijk documentatiecentrum. Het is een plek waar iedereen kan lezen over zijn werk, oude aktionen op video kan zien en scripts van Nitsch’s uitgebreide lijst van performances kan bekijken. Dit geeft een inzicht in het handschrift van Nitsch. Scryption wordt hiermee een plek waar bezoekers achtergrondinformatie krijgen over de kunstenaar, zijn concept en zijn interdisciplinaire manier van werken. Tevens ontstaat de mogelijkheid tot uitgebreide bestudering en vergelijking van zijn performances. Een unieke kans waarbij dit materiaal, dat bijna nergens ter wereld in deze vorm in te zien is geweest, ter inzage wordt aangeboden.
3. Films van performances (in Filmfoyer, Theaters Tilburg): Peter Taylor, filmprogrammeur van WORM, cureert een filmprogramma over Aktionisme, van Aktionisten en ander werk gerelateerd aan dit onderwerp tijdens de ZXZW week. Er wordt zoveel mogelijk werk getoond op de originele dragers. Dat wat niet te vinden is, wordt in hoge kwaliteit op DVD getoond. Taylor gaat op zoek naar materiaal van Hermann Nitsch, Otto Muehl, Kurt Kren en andere Aktionisten. Verder worden er films vertoond die Hermann Nitsch inspireren, die hem qua stijl of inhoud beïnvloed hebben of die een overlap qua thematiek vertonen. Om de context voor het publiek duidelijker te maken wordt elke film ingeleid door een deskundige.
4. De performance zelf (in de kapel van BCM): Nitsch’s Malerei performances zijn een combinatie van theater, muziek, muziektheater en beeldende kunst. Ze zijn zorgvuldig geënsceneerd, worden uitgebreid geregisseerd en volgen een script. Ze bevatten het slachten van een levend dier of het gebruik van een vers geslacht dier om mee te schilderen en een rituele performance door acteurs en vrijwilligers. Deze performance grijpt terug op het offerritueel zoals dat in de oudheid werd uitgevoerd. Christelijke en liturgische elementen worden verwoven met heidense en paganistische gebruiken. De kleding van de acteurs en de doeken op de vloer vormen het uiteindelijke kunstwerk. Bij deze performance blijft na uitvoering alles in dezelfde staat en wordt de ruimte zoals hij is nog twee weken tentoongesteld. Deze thematiek is vooral opgepakt binnen de beeldende kunst. Door de malerei binnen de setting van de podiumkunsten te programmeren zal zijn ook vanuit de esthetica van een podiumkunstenperspectief worden beoordeeld.
5. De Muziek van Hermann Nitsch (in de Pauluskerk): Hermann Nitsch geeft een performance op het orgel, zijn favoriete instrument, in deze kerk. Nitsch’s muziek kenmerkt zich door chaotische schrijfstijl en een hoog bombastisch gehalte. Wagner steekt af en toe de kop om de hoek, maar improvisatie en volume zijn minstens net zo belangrijk. De partituren zijn wild beschreven en vormen een wirwar van noten en aanwijzingen.
Clazz Orchestra wordt geleid door de dirigent/saxofonist Andreas van Zoelen en bestaat uit studenten van Fontys Conservatorium (zowel klassiek als lichte muziek). Zij werkten eerder samen met artiesten als Sun Ra Arkestra en Nithin Sawhney. Van Zoelen herarrangeert het werk van Nitsch voor de bezetting van Clazz, die dit ten gehore brengen in de Heikese Kerk.
6. Hermann Nitsch Masterclass: ZXZW nodigt studenten van verschillende academies zoals AKI, Sandberg Instituut en Fontys Academie voor Beeldende Vorming uit voor een Masterclass. Het is een unieke kans voor deze studenten om hun werkwijze te bespreken met een van de belangrijkste grondleggers van de Europese performancekunst. De controverse rondom zijn werk en de interdisciplinaire werkhouding waarmee hij grenzen opzoekt binnen het 'toelaatbare' zijn onderwerpen die aan bod kunnen komen tijdens deze Masterclass. Hermann Nitsch is professor aan de Universiteit van Wenen bij de faculteit Kunst en Drama, en heeft enorme ervaring in het werken met studenten. Deze Masterclass is publiekelijk toegankelijk.
7. Foto’s van performances en gerelateerde media (Openbare Bibliotheek Tilburg, 4 weken): De Openbare Bibliotheek Tilburg is een drukke plaats waar de inwoners van Tilburg makkelijk te benaderen zijn via de toonruimte in het midden van het gebouw. Hier wordt fotomateriaal van voorgaande Aktionen getoond. Tevens stelt Nitsch een tentoonstelling van boeken, muziek, dvd’s en andere media uit de bibliotheek samen die verband houden met de door hem ontwikkelde vorm van Aktionisme. Deze zijn te leen voor bibliotheekleden. Materiaal over de Aktionisten dat in bezit is van de Nederlandse bibliotheken wordt hieraan toegevoegd. Hierdoor kan iedereen kennis maken met het concept en indien gewenst, zich er meer in verdiepen.
8. Podiumkunstenaars die door Nitsch beïnvloed zijn (ZXZW festival): ZXZW programmeert artiesten die Nitsch noemen als invloed op hun werk en/of duidelijke overeenkomsten vertonen met werk van Nitsch binnen een van de disciplines waarin hij in werkt. Deze artiesten dienen voor sommige bezoekers als inleiding tot het werk van Nitsch, maar tonen ook de diversiteit van de invloed die Nitsch heeft. In het werk van podiumkunstenaars Jean Louis Costes en Franko B. is die invloed bijvoorbeeld duidelijk te herkennen in de thematiek en vormovereenkomst van hun performances,. De muziek van de Japanse noiseartiest Merzbow, die Nitsch regelmatig als inspiratiebron noemt, kenmerkt zich door een vergelijkbare anti-esthetische, extremistische houding die in live optredens fysiek onontkoombaar en noodzakelijk is. Franko B is kunstenaar, schrijver en regisseur bij het theaterensemble Forced Entertainment in Sheffield. In verschillende media, van performance, installaties, fotografie en video reduceert Franko B. zijn lichaam tot de meest vleselijk, diepgaande en fundamentele staat. Voor deze kunstenaars is gekozen omdat zij vanuit verschillende disciplines verschillende aspecten uit het oeuvre van Nitsch verder uitdiepen. Een uitgebreidere tekst is te vinden onder het hoofdstuk biografiën.
9. Discussiepanel (De NWE Vorst):
Nitsch is een interdisciplinair kunstenaar wiens invloed door genres en disciplines heen loopt. ZXZW gebruikt dit als thema voor een paneldiscussie in samenwerking met De Groene Amsterdammer en Studium Generale. Centrale vraag is: wat is de gemeenschappelijke invloed, wat intigreert hedendaagse artiesten binnen het werk van Nitsch.
Het panel wordt voorgezeten door Henk Oosterling en bestaat uit een mix van liefhebbers en haters, van uitvoerders en beschouwers zoals bijvoorbeeld:
- Dr. Henk Oosterling filosofie in Leiden en Rotterdam met bijvakken linguïstiek en Japans.Sinds 1985 is hij universitair hoofddocent aan de Faculteit der Wijsbegeerte van de Erasmus Universiteit te Rotterdam. Ook is hij secretaris van de Nederlands-Vlaamse Vereniging voor Interculturele Filosofie, coördinator van het Centrum voor Filosofie & Kunst en voorzitter van de Dutch Aesthetics Federation. Hij publiceerde diverse artikelen over Nitsch.
- Genesis P. Orridge, zanger van Psychic TV, al eerder te gast bij ZXZW. Vroeger een van de drijvende krachten achter cult legende Throbbing Gristle. Genesis is bijzonder geïnteresseerd in het lichaam als kunstwerk en modificaties van het lichaam. Zo heeft hij zelf talloze malen cosmetische chirurgische ingrepen ondergaan om de helft van de lichaamskenmerken van een vrouw over te nemen. Hij noemt Nitsch en Vienna Aktionists specifiek in zijn CV en biografie als inspiratiebron.
- Joep van Lieshout, Nederlands beeldhouwer en installatie-kunstenaar, maakt 'gebruikskunst'. Sinds 1995 werkt hij met een team onder de naam Atelier van Lieshout. Was in 2006 te gast bij het televisieprogramma “Zomergasten” van de VPRO, en deelde daar zijn fascinatie voor Hermann Nitsch en de Aktionisten met de kijker door opnamen van Nitsch’s Aktionen te laten zien en te bediscussiëren met de presentator.
- Marc Mulders' oeuvre wordt bepaald door de eeuwige cyclus van leven en dood. De uitdrukking van leven en sterven, dood en herrijzenis, heeft in de westerse schilderkunst lange tijd centraal gestaan en Mulders plaatst zichzelf bewust in die christelijke traditie.
- Franko B. (1960) is een performance artiest uit Londen die zijn eigen lichaam gebruikt in zijn kunst of als kunstobject. Bij een van zijn bekendste performances laat hij zich leegbloeden, staand op een wit doek, totdat hij flauwvalt. Franko B. maakt ook video’s, schilderijen, installaties en muziek. Het gebruik van zijn eigen bloed als medium om te communiceren roept nogal eens weerstand op bij de bezoekers, maar is ook een duidelijke link naar Aktionisme en het werk van Hermann Nitsch.
Mogelijke andere deelnemers zijn Rudi Fuchs, Sven Lütticken, Carel Blotcamp, Maxine Kopsa en Jonas Staal.
10. Performancekunst als leidraad voor NEW JACKS:
Een ander onderdeel van het Beeldende Kunst programma van ZXZW is New Jacks. Hier presenteren pas afgestudeerde kunstenaars hun werk op ZXZW. Het overzicht zal bestaan uit minimaal 1 en maximaal 3 werken per kunstenaar en ongeveer 10 deelnemende kunstenaars. In samenwerking met projectpartners WEI, TAC, NBKS en Ad van Rosmalen, coördinator van kunstacademie St. Joost Den Bosch en St. Joost Breda (AVANS Hogescholen) wordt een selectie gemaakt. Deze selectie gebeurt op de criteria genoemd in de Artistieke Visie (zie bijlage). Materiaalkeuze en discipline zijn vrij. Als intuïtieve leidraad voor de werken wordt Aktionisme en het werk van Hermann Nitsch aangeboden. Door ook deze jonge kunstenaars rechtstreeks in contact te brengen met Nitsch’ werk verdiepen zij zich inhoudelijk in de methodiek van Nitsch, reageren zij hierop met hun eigen werk en ontstaat discussie binnen hun milieu.
Doelen van bovenstaand programma zijn:
• De volledige breedte tonen van het werk van Hermann Nitsch.
• Reflectie op de relatie tussen het gedachtegoed van Hermann Nitsch enerzijds en de hedendaagse cultuur in het algemeen en de podiumkunsten in het bijzonder anderzijds.
• De invloed van Hermann Nitsch tonen op een jonge generatie kunstenaars, in het bijzonder op representanten van perfomance en de muziekcultuur.
* Cultuurkritische reflectie op de betekenis van kunst in brede zin in relatie tot de maatschappelijke ordening en de actualiteit.
OVER:
Hermann Nitsch (Wenen, 29 augustus 1938) is een Oostenrijks kunstenaar. Hij is een van de belangrijkste vertegenwoordigers van het zogenaamde Weense Aktionisme. Sinds 1971 organiseert Hermann Nitsch regelmatig 'Orgie-Mysterie-Opvoeringen' op het door hem aangekochte landgoed van Schloss Prinzendorf. Hermann Nitsch werkt als schrijver aan performances die bestaan uit uiterst nauwkeurige regieaanwijzingen en op grafische wijze genoteerde muzikale composities. Het wereldbeeld van Hermann Nitsch is sterk beïnvloedt door auteurs als Richard Wagner, Markies de Sade, Friedrich Nietzsche, Sigmund Freud en Antonin Artaud. Omdat hij, door de combinatie van 'barbaarse' offers met christelijk liturgische elementen, in zijn bloederige Aktionen niet alleen dierenbeschermers maar ook theologen en verdedigers van de burgerlijke moraal tegen zich in het harnas jaagt, is zijn werk tamelijk omstreden en weinig vertoond in een laagdrempelige, toegankelijke omgeving.
HERKOMST:
Het Weense Aktionisme was een even radicale als omstreden versie van podiumkunst met als belangrijkste representanten Günter Brus (*1938), Otto Muehl (*1925), Herman Nitsch (*1938) en Rudolf Schwarzkogler (1940-1969), die tussen 1960 en 1971 haar hoogtepunt beleefde. Haar verregaande en compromisloze anti-estheticisme richtte zich met name tegen autoritaire, moralistische en levensvijandige tendensen in de Westerse cultuur alsmede tegen andere aan de moderne consumptiemaatschappij verbonden excessen.
Hoewel de oorsprong en inhoud van deze artiesten redelijk verschilt, zijn er toch duidelijke formele en thematisch overeenkomsten in de Aktionen van Mühl, Nitsch, Brus en Schwarzkogler. Het gebruik van het lichaam als materiaal en communicatiemiddel om kunst te creëren is een van deze verbindende factoren vanuit waar de Aktionen zijn ontstaan, als reactie op de conventionele kunststromingen in de late jaren ’50 en vroege jaren ’60. Mühl's "Material Action Manifesto" uit 1964 biedt een theoretisch raamwerk als uitleg hiervoor: “...material action is painting that has spread beyond the picture surface. The human body, a laid table or a room becomes the picture surface. Time is added to the dimension of the body and space“.
In cultuurhistorisch opzicht is het werk van de Aktionisten rechtstreeks verbonden met prominente parallelle ontwikkelingen in de Centraal Europese geesteswetenschappen, literatuur, muziek en toneelkunst. Het Oostenrijks Hongaarse keizerrijk en de stad Wenen in het bijzonder speelt daarin met schrijvers en kunstenaars als Sigmund Freud, Arnold Schönberg, Otto Weiniger, Alban Berg, Thomas Bernard, Elfriede Jellinek, Rainald Goetz en Werner Schwab een vooraanstaande rol. Ook de maatschappelijke actualiteit van 68 met exponenten als de Freie Universität van Joseph Beuys, samenlevingsvormen als de AA Commune en het activisme van RAF zijn het décor van Nitsch’ werkzaamheid. Aan de relatie tussen Oostenrijkse kunstproductie en de aldaar deels seksueel gemotiveerde criminaliteit zou bovendien een omvangrijk essay kunnen worden gewijd.
POSITIE:
Door het hedendaagse beeldbombardement, lijken de beelden van Nitsch niet meer zo’n zware impact te hebben. Een gemiddelde horrorfilm is explicieter dan zijn werk ooit zou kunnen zijn en door de schokkende realiteit van beelden die je via nieuwsmedia bereiken schijnt er een deflatie van zijn taal te hebben plaatsgevonden. Is Nitsch enkel een naam in de kunstgeschiedenis geworden? Het is interessant om te zien hoe het werk van Nitsch zich anno 2009, precies vijftig jaar na het ontstaan van het idee, verhoudt tot de rest van het kunstenveld, de belevingswereld van de toeschouwer en de programmering van de participerende podia op ZXZW.
In Nederland neemt Hermann Nitsch een paradoxale positie in. Zijn werk wordt veel besproken, maar is zelden te zien. Te pas en te onpas worden echter de namen Nitsch en Aktionisme aangehaald. In de discussies rond zijn werk wordt vaak het vermeend gedateerde karakter van zijn werk genoemd alsmede de bloedige associaties die zijn werk oproept; de suggestie wordt gewekt dat het zou gaan om een eindpunt van een bepaalde ontwikkeling in de kunst.
Met enkele oude bekenden uit het Nederlandse kunstlandschap heeft Nitsch een bijzondere band. Frans Haks deed in zijn vroege jaren mee aan een Aktion, Rudi Fuchs is een persoonlijke vriend en gaf Nitsch een prominente plek op Documenta 7 en directeur van De Pont, Hendrik Driessen filmde in zijn studententijd performances als bijbaantje. Vreemd genoeg is het werk de laatste 25 jaar niet meer gepresenteerd in Nederland. In het buitenland zijn binnen een museale context wel vaak losse onderdelen en soms overzichten in meerdere disciplines te zien. ZXZW levert echter een bijdrage aan de culturele diversiteit, door het werk buiten deze museale context in haar volledige breedte te tonen. Vooral van belang is dat dit project als geheel op een laagdrempelige manier aan een grote bezoekersgroep wordt gepresenteerd.
MOTIVATIE:
ZXZW kiest voor een project rondom Hermann Nitsch omdat dit inhoudelijk aansluit op de uitgangspunten van het festival. De uitgebreide artistieke criteria van ZXZW zijn te vinden in de bijlage.
In het ZXZW-festival worden ontwikkelingen in het werk van de kunstenaar en de verschillende aspecten van zijn werk uitgelicht. Daarom willen wij in dit project zijn hele ontwikkeling en hele breedte tonen. Op deze manier kan de bezoeker zich een volledig beeld vormen van de ontwikkeling van Hermann Nitsch als kunstenaar, hoe zijn werk zich verhoudt tot verschillende disciplines, tot de opvattingen die erover leven en tot het werk van hedendaagse kunstenaars, geïnspireerd door Nitsch.
Na de voortzetting van de Aktionistische lijn vanaf eind jaren ’70 en begin jaren ‘80, met mensen als Throbbing Gristle, Jan Fabre, Ulay & Marina Abramovich, GG Allin en Roman Signer, is de invloed van de Aktionisten nu weer terug te vinden bij een nieuwe lichting kunstenaars van na de eeuwwisseling zoals Franko B, Merzbow, Lucas Abela, Watain, Boukje Schweigman, Shining, Erik Tidemann, La Ribot, Christopher Wool, Lee Adams, Erik Smith, Guillermo Gomez-Pena en Runzelstirn & Gurglestock, John Bock, Jonathan Meese, Matthew Barney en Mike Kelley. Zijn naam en die van het Aktionisme duikt ineens veelvuldig op in het jaarlijstje van bijvoorbeeld artforum.org. Ook op muziekfora op internet zijn Aktionisten als Nitsch weer 'hip', vanwege de totale overgave in hun werk en het opzoeken van ethische grenzen.
Voor ZXZW was Nitsch al een bekende naam. In voorgaande jaren organiseerde het festival projecten rond muziek, performance en beeldende kunst. Vaak is het spelen met conventies een van de centrale thema's van het werk dat we presenteren. Hermann Nitsch werd al veelvuldig genoemd als inspiratiebron door artiesten uit verschillende disciplines die de afgelopen jaren op ZXZW stonden, zoals de band Psychic TV, performancekunstenaars Odal, Dr. Bibber, Sutcliffe Jügend, Jack de Rapper, Passenger of Shit, beeldend kunstenaar Zeloot en danser/choreograaf Ivo Dimchev. Bij het Svart Kunststykke programma van ZXZW in 2008, dat zich uitstrekte over beeldende kunst, fotografie, film en muziek, werd Nitsch zelfs door álle deelnemers aangehaald als inspirator. Betrokken bij dit project waren onder andere beeldend kunstenaars als Erik Smith, Peter Beste en Gijs Deddens en black metal artiesten als Watain, Bunkur en Black Anvil.
ZXZW brengt kunstenaars in verschillende fasen van hun ontwikkeling, die allen een belangrijke impact hebben op de ontwikkeling van independent culture als inspirator of als initiator. Binnen de kunsten blijft Nitsch een onafhankelijke geest. Hij is grondlegger van een belangrijke stroming, maar gebruikt ook onconventionele distributietechnieken. Het is bijzonder voor een kunstenaar van zijn status om zonder tussenkomst van een galerie te werken. Zoals uit het voorgaande bleek, heeft hij vooral een rol gespeeld als inspirator voor verschillende moderne artiesten.
Door zijn werk niet alleen in een museale context te laten zien, maar vanuit een podiumkunstenbenadering ook in non-museale plekken te tonen, zoals de Openbare Bibliotheek, Filmfoyer, Theaters Tilburg, 013 en Fontys Hogescholen, wordt dit project meer dan alleen een programma voor kunstliefhebbers en insiders. Het project brengt het werk weer terug op het podium. Confrontatie en discussie zijn belangrijke onderdelen van het werk van Nitsch, en het festival wil deze dan ook benadrukken en in de praktijk brengen bij het tonen van zijn werk. In een museale setting zullen deze reacties minder sterk zijn, aangezien de bezoeker daar vaak al is voorbereid op het werk en is ingelezen over de kunstenaar. Reacties van toevallige bezoekers of passanten in de openbare ruimte die minder bekend zijn met de kunstenaar en zijn werk zullen heftiger zijn en het werk meer duiding en belang kunnen geven.
ZXZW brengt ontwikkeling door ontmoeting. Binnen dit project vindt ontwikkeling en ontmoeting tussen kunstenaar / zijn werk en andere artiesten, (young) professionals, zoals studenten beeldende kunst en conservatorium studenten, bezoekers en media plaats. Naast de interactie met de jongere generatie artiesten zijn wij ook erg geïnteresseerd in de reacties van een jongere generatie beeldende kunstcritici en muziekcritici op dit project.
Voor de ontwikkeling van ZXZW en de participerende podia betekent dit project een inhoudelijke verdieping. ZXZW begon ooit als een muziekfestival. In 2008 is het dans- en filmprogramma naar een hoger niveau getild, en zijn er vanuit onze identiteit kleine projecten richting beeldende kunst vormgegeven. Voorbeelden hiervan zijn de projecten rond psychogeografie, de posterexpositie Zstock in samenwerking met American Poster Institute en het project rond Black Metal Arts.
ZXZW ontwikkelt haar netwerk en publiek binnen de beeldende kunst. Het project Whatbar, dat onder andere plaatsvindt op Art Rotterdam en in De Vleeshal is hier een goed voorbeeld van. Doel van het Nitsch project is om het interdisciplinaire aspect van ZXZW te verzwaren en verdiepen, en op deze manier een dwarsdoorsnede te bieden van gebeurtenissen in de breedte van de independent culture. Voor deze verzwaring, verdieping en verankering is externe financiering nodig.
Op instellingsniveau betekent dit project een samenwerking tussen locaties die normaliter niet met elkaar samenwerken en geen performancekunst brengen. Voor locaties als Filmfoyer, Scryption en 013 biedt dit project zowel een nieuw aanbod als een nieuwe doelgroep.
DOCUMENTATIE:
Er is een veelheid aan boeken, catalogi en dvd's over Nitsch verschenen. Deze biedt ZXZW ter inzage en - indien mogelijk - te koop aan. Nitsch's eigen assistenten leggen zijn performances vast op foto en video. Alle scripts en aanwijzingen van performances worden zorgvuldig bewaard en gearchiveerd. Tevens maakt ZXZW zelf foto-, video- en geluidsopnamen van het hele project. Documentatie is een integraal onderdeel van ZXZW. Zoals bij alle voorgaande projecten wordt hier uiterste zorg aan besteedt. Deze documentatie is online beschikbaar en te gebruiken voor iedereen.
MARKETING:
Voor de algemene marketing van het ZXZW festival verwijzen wij graag naar de bijlagen van deze aanvraag. Daar is meer te lezen over de marketingvisie, doelstellingen, doelgroepen, promotionele activiteiten en mediapartners van het festival. Ons plan wordt via een community continu aangescherpt via open source. Dit proces is te volgen via de site zxzw.wetpaint.com. Daar kunt u doorklikken naar relevante informatie en terugvinden wie meeschreven. Wij ontwikkelen ons beleid in samenwerking met buitenlandse partners. Daarom is de algemene marketing van het festival beschreven in het Engels. In dit onderdeel gaan we in op de specifieke marketing voor het project Nitsch. We zijn ons bewust van de dynamiek die hoort bij het voeren van publiciteit rond dit project. Zoals het werk van Nitsch gaat over de grenzen van het morele, roept de marketing rond dit project bij ons ook vragen op over het verschil tussen inhoud en vorm, integriteit en hype. We proberen er op een zo gepast mogelijke manier mee om te gaan, maar tegelijkertijd ook de mogelijkheden tot free publicity en maatschappelijk discours op te zoeken.
Bij dit programma zijn drie doelgroepen te onderscheiden:
• De liefhebber van hedendaagse kunst en avant-garde
• De vaste bezoeker van het ZXZW festival
• De persoon binnen de grote massa met een bovengemiddeld interesse voor kunst en cultuur
De eerder in deze projectomschrijving genoemde positie en motivatie vormen een belangrijke basis voor de marketing van het project. Zoals gezegd is het werk van Nitsch de laatste 25 jaar niet meer getoond in Nederland. In het buitenland zijn binnen een museale context wel vaak losse onderdelen en soms overzichten in meerdere disciplines te zien. Dit maakt Nitsch een household name onder de moderne kunstliefhebber. ZXZW haalt Nitsch en zijn werk echter uit de museale context, en biedt dit laagdrempelig aan aan de bezoeker van ZXZW, de toevallige bezoeker en de grotere massa. Dit gebeurt door de plek van Nitsch in de maatschappij terug te claimen, en hiermee reacties uit te lokken van zowel de eerder genoemde doelgroepen als critici en andere kunstenaars en artiesten.
Bij Nitsch lopen programma en marketing enerzijds hand in hand; het maatschappelijk discours is onderdeel van het werk. Dit levert voor ZXZW een grote kans op, aangezien het festival vlak na de komkommertijd plaatsvindt. Deze combinatie wordt gebruikt om zoveel mogelijk free publicity te genereren, door tijdens de komkommertijd het shockeffect van het werk van Nitsch in te zetten. Met de juiste boodschap en visuele middelen, waaruit discussie kan ontstaan, is het waarschijnlijk dat er verschillende landelijke media bereikt worden. Vanzelfsprekend zal een en ander gebeuren met respect voor de artistieke integriteit van het werk van Nitsch.
Daarnaast is een belangrijke marketingactiviteit het creëren van buzz. Buzz is een manier van hypen onder consumenten, die een affectie bij een product veroorzaakt. Positieve buzz is vaak een doel van public relations en van Web 2.0 media. Voor dit project betekent dit dat er ver voor aanvang van het festival nieuwsitems, blogposts, bulletins en andere items met behulp van verschillende web 2.0 applicaties uitgezonden worden. Door het langzaam opbouwen van 'namedropping' wordt de herkenbaarheid van de kunstenaar onder de bezoeker van het festival (het zij onbewust) vergroot. Het maakt dat de naam bekend wordt onder de bezoekers, deze zich wellicht gaan verdiepen in de kunstenaar en de concepten, dat deze bespreekbaar worden gemaakt en er mond-tot-mond reclame en buzz ontstaat. Volgens een McKinsey-onderzoek van mei 2001 in de Verenigde Staten wordt 67 procent van de verkoop van goederen beïnvloedt door mond-tot-mondreclame. In onderstaande afbeelding is een schema te zien van de peer to peer marketing.
Peer 2 Peer Marketing
Deze benadering zal echter niet voor alle drie de doelgroepen van het project werken. Voor elke groep is een aparte marketingstrategie / -benadering nodig:
De liefhebber van hedendaagse kunst en avant-garde is de persoon die de Metropolis M, Groene Amsterdammer, De Witte Raaf en de kunstbijlage van NRC leest, en Hermann Nitsch en zijn werk waarschijnlijk al kent. Vooral door mond-tot-mondreclame binnen de scene van de doelgroep neemt deze persoon kennis van het project, en wordt op deze manier overgehaald tot bezoek. Een voordeel van deze persoon is dat deze vaak zelf op zoek gaat naar nieuws rondom zijn of haar interesseveld, en hierdoor relatief makkelijk te bereiken is. Een nadeel is echter dat dit een redelijk nieuwe doelgroep is voor ZXZW, welke niet automatisch wordt aangesproken door de rest van de festivalonderdelen. Uitsluitend promotie binnen de community van ZXZW is niet voldoende om deze doelgroep te bereiken. De manier om dit op te vangen is door specifieke interessante (beeldende kunst)media voor deze doelgroep te benaderen, en free publicity te generen door (achtergrond)artikelen over de kunstenaar en zijn werk. Daarnaast dienen advertenties strategisch ingekocht te worden in bladen als Metropolis M. In combinatie met mainstream media die bereikt wordt tijdens de komkommertijd, levert dit een groot bereik op bij deze doelgroep. Verder wordt deze groep aangesproken door een mediapartnerschap met De Groene Amsterdammer. Deze is partner in het discussieprogramma en zal voorafgaand aan dit project een essay over Nitsch publiceren.
De vaste bezoeker van het ZXZW festival is natuurlijk het makkelijkst om te bereiken. Dit is de persoon die een grote interesse heeft in performance kunst, en muziekstijlen als noise en black metal. Een bovengemiddelde interesse in de concepten van het werk van Nitsch is aanwezig bij deze groep. Die interesse wordt verder aangewakkerd door de programmering van artiesten zoals Merzbow, die bij de doelgroep al bekend zijn. Deze worden gepresenteerd binnen het Nitsch programma op het festival. Dit project kent een educatieve en verdiepende functie voor deze doelgroep; zij krijgen de kans zich te verdiepen in het werk en de artistieke waarde ervan, gekoppeld aan de historie de inspiratie die dit levert aan moderne kunstenaars en opvattingen die erover leven bij zowel critici als bezoekers. Deze doelgroep is vooral te bereiken via de community van ZXZW. Door buzzvorming, zoals hiervoor reeds uitgelegd, gaat Nitsch en het project steeds meer leven onder de doelgroep, en ontstaat tevens mond-tot-mondreclame. Een voorbeeld hiervan: op het moment van het schrijven van deze aanvraag vindt via Twitter en de ZXZW-blog namedropping van en rond Nitsch plaats.
ZXZW heeft een sponsordeal met Vedett bier. De achteretiketten van 5.000 bierflessen worden gecustomized met aankondigingen voor dit project. ZXZW-artiesten maken hierop een korte krabbel over wat hen aan het werk intrigeert. Deze krabbels worden op het festival verspreid.
De persoon binnen de grote massa met een bovengemiddeld interesse voor kunst en cultuur is de persoon die Nieuwe Revu en Vice leest, naar festivals als Lowlands en het IFFR gaat en de Design Week bezoekt. Deze persoon bezoekt onregelmatig een culturele instelling en is voor het festival lastig te bereiken, omdat hij of zij weinig affiniteit heeft met de identiteit van ZXZW. Toch kan dit project of onderdelen ervan interessant zijn voor deze doelgroep. De doelgroep haalt veel van zijn informatie en nieuws uit mainstream media die voor ZXZW moeilijk te benaderen zijn. Een manier om dit te ondervangen is door gebruik van de komkommertijd in combinatie met het shockeffect van het werk van Nitsch, zoals eerder aangehaald. Het werk van Nitsch en de controverse ervan is echter niet genoeg om de mainstream media aan te wakkeren. Hiervoor is een extra nieuwswaarde nodig. Nieuwsitems gaan immers steeds vaker over incidenten.
Een van de acties is het huren van stationsspreads bij CBS Outdoors. Dit bedrijf profileert zich met de mogelijkheid tot het voeren van shockerende marketingacties. Op de stationsspread komt een aankondiging van het project, met een beeld van een Aktion. Met deze acties worden vragentekens gezet bij marketingtermen als shockeren en grenzen opzoeken; meestal is deze grens namelijk heel keurig en seksueel / licht pornografisch van aard. De plaatsing van billboards is een onderdeel van de buiten-museale doelen van dit project.
Indien CBS de affiches weigert, is het nieuwswaardig. Middels persberichten zal dit worden gebruikt om landelijke media te bereiken. Indien CBS de affiches accepteert zullen zeker protesten volgen. Mocht dit niet gebeuren, dan zijn de beelden toch in het geheugen gegrift. Hiernaast zal media-partner Vice een fotoserie van Nitsch produceren.
Relatie met de samenleving
Dit project leidt tot discours binnen de kunsten, binnen de maatschappij en binnen de community van ZXZW. Met Nitsch willen wij de relevantie van het werk van Nitsch binnen de breedte van de hedendaagse kunstpraktijk onderzoeken. Dit gebeurt door discussies, het betrekken van een jonge generatie kunstenaars en het 'embedden'' van dit project in de kunstkritiek.
Maatschappelijk leiden grootschalige projecten rond Nitsch meestal tot ethische discussies. Zij gaan dan over de positie van kunst binnen de samenleving, maar ook over subthema's als de sublimering van geweld, dierenrechten en het gebruik van religieuze symbolen binnen de kunst.
Nitsch vindt plaats binnen ZXZW, een community op het gebied van independent culture. De bezoekers van andere programma-onderdelen van het festival worden verleid tot een bezoek aan dit project. Deze community is door het jaar heen ook digitaal actief. De blog trekt dagelijks 600 bezoekers en via de Twitter wordt voor een stevige buzz gezorgd.
VERWACHT BEZOEKERSAANTAL:
Op basis van een schatting van het aantal locaties en festivalonderdelen verwacht ZXZW ongeveer 8.650 bezoekers voor het project Nitsch. Dit aantal is op basis van de volgende cijfers tot stand gekomen:
1. De Pont: een totaal van 2.000 bezoekers.
2. Scryption: voorheen waren dit 40 bezoekers per week. Dit jaar is de doelstelling een totaal van 300 bezoekers, gedurende 4 weken.
3. Filmfoyer: een totaal van 60 bezoekers.
4. Duvelhok: eenmalig 300 bezoekers.
5. Heikese Kerk: eenmalig 100 bezoekers.
6. Masterclass (publiekelijk toegankelijk bij Fontys ABV): 50 bezoekers.
7. Openbare Bibliotheek Tilburg: de bibliotheek heeft een bezoekersaantaal van 7500 per week. Geschat wordt dat 15% hiervan de tentoonstelling bezoekt. Over een periode van 4 weken betekent dit een totaal van 4500 bezoekers.
8. ZXZW festival, verdeeld over de vier artiesten:
ORGANISATIE:
Een goed concept vraagt om een goede uitwerking. ZXZW erkent haar relatieve onervarenheid op het gebied van grootschalige interdisciplinaire kunstprojecten. De genoemde projecten als Black Metal Arts en Whatbar hebben de organisatie echter wel leren werken met de dynamiek van het organiseren van interdisicplinariteit. Deze vragen namelijk om een andere mimiek en fasering dan bijvoorbeeld singuliere muziek- of theaterprojecten. Een van de doelstellingen van ZXZW is om het aandeel interdisciplinaire kunst op het festival de komende jaren te verzwaren. Met dit project doet de organisatie nieuwe kennis en ervaring op om deze doelstelling de komende jaren met succes te volbrengen.
Voor het project Nitsch is Roland Spekle projectleider. Zijn bio is te vinden in de bijlage. Tevens is er een klankbordgroep ingesteld. Participerende organisaties als De Pont en Scryption zetten hun kennis in om het werk zo goed mogelijk tot haar recht te laten komen. De organisatie bestaat uit een apart extern projectteam, dat ondersteund wordt vanuit de ZXZW-organisatie. Een uitgebreide omschrijving van de ZXZW-organisatie is te vinden in de bijlage. Binnen dit project heeft Vincent Koreman van ZXZW de artistieke leiding. Het contact met Hermann Nitsch verloopt direct via zijn assistent Andreas Stasta.
De klankbordgroep voor dit project bestaat uit Bert Matthijssen (cultuurmakelaar, Tilburg), Koen Delaere (kunstenaar), Hendrik Driessen (directeur De Pont), Rudi Fuchs en Bryony McIntyre (Arika). Voor een uitgebreide beschrijving van de organisatie verwijzen wij graag naar de bijlagen.
BIOGRAFIEËN:
Hermann Nitsch (Wenen, 29 augustus 1938) is een Oostenrijks beeldend kunstenaar. Hij is een van de belangrijkste vertegenwoordigers van het zogenaamde Weens Aktionisme. Nitsch studeerde grafiek in Wenen en richtte zich vervolgens op de schilderkunst. In 1961 ontstonden zijn eerste schilderijen met uitgegoten verf. In 1959 ontwikkelde hij de basisideeën voor zijn Orgien-Mysterien-Theater: een synthese van schilderkunst, architectuur, theater, muziek en dans. Nitsch wil het theater en de beeldende kunst opnieuw in verbinding brengen met oeroude offerrituelen. Hij wil alle zintuigen van de toeschouwers en de deelnemers maximaal stimuleren, zodat een bewustzijnstoestand wordt bereikt waarin het levensproces op intense wijze wordt ervaren.
Populair in de zestiger jaren was de gedachte dat schilderen niet meer was dan een sublimatie van het uitsmeren van uitwerpselen. Dat was koren op de molen van al wie het schilderen niet goed afging. Waarom zich met het afgeleide onledig houden als het oorspronkelijke zo voor het grijpen lag? Al de tachisten ‘drukten’ volgens Nitsch de verf uit de tube en smeerden ze op het doek. Nitsch’s spitsbroeder Mühl drukte niet langer uit de tube, maar uit de echte darmen en smeerde uitwerpselen kortweg over het doek.
Ook het doek zelf wordt in de maalstroom van de ‘desublimering’ meegesleurd. Al in de vroege vijftiger jaren verving Yves Klein het beschilderen van doek door het beschilderen van vrouwenlichamen – al werden die achteraf weer braafjes tegen het doek gedrukt, alsof ze zich wat bloot voelden, zo los van de moederschoot. Maar de navelstreng wordt resoluut doorgesneden als de kunstenaar niet langer het doek, maar zijn eigen lichaam te lijf gaat. Zoals Nitsch, die zichzelf - als Christus met open armen opgehangen - met bloed liet begieten (1e Aktion 1962). Het jaar daarop verving hij zijn gekruisigde lichaam met het geslachte, gevilde en van ingewanden ontdane karkas van een schaap (2e Aktion 1963).
Als verf tot bloed en ingewanden wordt en schilderen tot slachten, dan moet ook de schilder wel in deze maalstroom worden meegesleurd. Terwijl hij vroeger in het schilderij opging, is hij nu de regisseur die het schilderen opvoert. Het schilderij wordt letterlijk tot coulisse. Reeds de action painting leidde tot ‘Schaumalen’ - tot schilderen als spektakel - meent Nitsch. In het voetspoor van Pollock begint hij reusachtige vlakken te beschilderen en te begieten, erop rond te springen en zich uit te leven. De trend wordt alleen maar voltooid als het product helemaal wordt vervangen door het proces: van schilderij tot ‘Aktion’ - het Duits voor ‘happening’.
Sinds 1971 organiseert Hermann Nitsch regelmatig 'Orgie-Mysterie-Opvoeringen' op het door hem aangekochte landgoed van Slot Prinzendorf. Hermann Nitsch werkt als schrijver aan stukken die bestaan uit uiterst nauwkeurige regieaanwijzingen en op grafische wijze genoteerde muzikale composities. Het wereldbeeld van Hermann Nitsch is sterk beïnvloedt door auteurs als Markies de Sade, Friedrich Nietzsche, Sigmund Freud en Antonin Artaud. Omdat hij, door de combinatie van 'barbaarse' offers met christelijk liturgische elementen, in zijn bloederige Aktionen niet alleen dierenbeschermers maar ook theologen en verdedigers van de officiële moraal tegen zich in het harnas jaagt, is zijn werk tamelijk omstreden en weinig vertoond in een laagdrempelig, toegankelijke omgeving.
Hermann Nitsch's werk trekt parallellen tussen religie en de rituele spiritualiteit van creativiteit. Geworteld in filosofie uit de oudheid en een dissident op het gebied van christendom, zoekt hij actief naar een manier om zich af te reageren middels pijn en mededogen. Een rigoreus gedisciplineerde zoektocht naar openstelling en verlichting door het omarmen van het oerinstinct en oude sacramenten. Pijn en plezier zijn verbonden in de werken die een epitome zijn van de corrupte decadentie.
Franko B (born 1960) is an internationally acclaimed London-based performance artist who uses his own body in his art. He was born in Milan, Italy and has lived in London since 1979. He studied fine art in London at Camberwell College of Arts (1986–7) and Chelsea College of Art (1987–90). He works in a wide variety of media including video, photography, performance art, painting, installation, sculpture, music and mixed media.
His work focuses on the visceral. Franko uses his own blood as a medium. He makes his body into a canvas in an attempt to portray "the pain, the love, the hate, the loss, the power and the fears of the human condition".
He performed at the ICA, London in 1996, the South London Gallery in 1999 and 2004, the Centre of Attention in 2000, Tate Modern in 2002, and the Ikon Gallery, Birmingham in 2005. He has exhibited work internationally in Zagreb, Mexico City, Milan, Amsterdam, Antwerp, Copenhagen, Madrid, Vienna, Tate Liverpool, the Palais des Beaux-Arts, Brussels, Cork, and the prestigious Palazzo delle Papesse, Siena.
Franko B has lectured at a number of well-known art schools including St. Martins School of Art, New York University and the Courtauld Institute of Art. He has been the subject of three monographs, "Franko B" (Black Dog Publishing 1998), "Oh Lover Boy" (2001), and "Blinded by Love" (2006), and has published a photographic project entitled "Still Life" (2003).
Franko B has been the subject of numerous book chapters, articles, reviews and television programmes. In March 2008 British art magazine "Latest Art" profiled him in a major feature.
Jean-Louis Costes is a noise musician and performance artist. He was once married to writer and cult personality Lisa Crystal Carver, helped write the backing noise-opera music of her Suckdog Circus, and was also a performer in Suckdog. Costes has released many albums, homemade films and books. Costes has been described as the French version of GG Allin.
Some of his albums and books have been banned in his native country of France for their obscenity. In 2004, he performed the Holy Virgin Cult show across the United States, scaring audiences away with a barrage of apparent flung feces, urine, tortured screaming, public sex and religious flagellation. Many of the ingredients Costes uses in his shows show overlap with Vienna Aktionism and Hermann Nitsch. Both prolific nudity and religious themes play a major role in Costes’ work and the use of human fluids appears with both artists.
Costes also appeared in the 2002 film “Irréversible” by Gaspar Noe and the 2003 film “Lebenspornografie” by Edwin Brienen. This year he has released a new book: “Un Bunker en Banlieue”, a novel about a fictitious and fierce battle in future suburbia.
Merzbow is a noise music project created in Tokyo, Japan in 1979 under the direction of musician Masami Akita. Since 1979, he has formed two record labels and has contributed releases to numerous independent record labels. As well as being a prolific artist, he has also written a number of books and has been the editor of several magazines in Japan. He has written about a variety of subjects, mostly about art (including Vienna Aktionism and Hermann Nitsch), avant-garde music and post-modern culture. His more renowned works have been on the topics of BDSM and fetish culture. The name "Merzbow" comes from German artist Kurt Schwitters' artwork, Merzbau. This was decided upon to reflect Akita's dada influence and junk-art aesthetic. In addition to this, Akita has cited a wide range of influences from various progressive rock artists, pornography and the scatological art of the Vienna Aktionists.
The sound Merzbow creates is very dense and dark and features undefined instruments playing undefined notes. Akita is a prolific musician and has produced over 200 releases since 1980. This, among other achievements, has helped Merzbow to be regarded as the "most important artist in noise music".
The Clazz Orchestra, with students of the Academy of Music in Tilburg, explores the boundaries of where classical music meets popular music. Specially for ZXZW The Clazz Orchestra will perform their approach to the work of Hermann Nitsch. They started of in 2007 with a project on Frank Zappa, performing Zappa’s view on Strawinsky’s “Igor’s Boogie” and leaving the audience completely stunned. Last year they played new interpretations of Sun Ra material and even the Sun Ra Arkestra was impressed with their energy and new ideas on their material. The Clazz Orchestra is led by Andreas van Zoelen.
Roland Spekle is vanaf het midden van de jaren 80 actief in de internationale, grensverleggende muziek. In zijn veelzijdige activiteiten stelde hij jonge, opkomende musici en componisten met een grensverleggende benadering van muziek in staat hun artistieke visie verder te ontwikkelen door hun werk artistiek te begeleiden en te produceren of op het podium te brengen. Daarbij richtte hij zich niet zelden op producties en manifestaties, die de scheidslijnen van muzikale genres overtreden of, denkend vanuit muziek, aansluiting vinden in andere disciplines.
Spekle is thans onder andere zakelijk leider en was tot voor kort co-artistiek leider van het Ensemble MAE (voorheen het Maarten Altena Ensemble), is artistiek leider van productiehuis Barooni, artistiek leider van The Night of the Unexpected (Gaudeamus Muziekweek) en is als artistiek leider, producent of programmeur regelmatig betrokken bij presentaties van hedendaagse muziek in het buitenland. Hij produceert bijzondere muziek- en muziektheater producties bij Barooni en Huis a/d Werf, was concertprogrammeur en staflid van Steim, bestuurslid van de VAMP (Vereniging Actuele Muziek Podia), voormalig kernmedewerker van het Impakt Festival en werkte als onafhankelijk curator o.a. voor het Louvre, Centre Pompidou en het Serralves Museum of Modern Art in Porto.
Unfortunately, Mondriaan Foundation rejected our funding application. Their letter is attached at the bottom of this page.
We're now re-writing it to a performing arts perspective for NFPK+.
WAT:
NITSCH is het project rondom de Oostenrijker HERMANN NITSCH die in 1959, precies vijftig jaar geleden, het idee van het Orgien Mysterien Theater ontwikkelde. Van 13 tot en met 20 september 2009 zijn er rond Nitsch optredens, films, exposities, een masterclass en lezingen verspreid over diverse locaties in Tilburg. Hij wordt, in navolging van Sun Ra, centrale gast op ZXZW. Nitsch ontwikkelde zijn werk om alle kunsten (terug) aan te laten sluiten bij het theater van het primitieve oeroffer. Toch wordt hij nu vooral gezien als beeldend kunstenaar. Zijn werk wordt deze keer niet gepresenteerd vanuit de traditie van de beeldende kunst, maar vanuit de traditie van de podiumkunsten.
Waarom deze kunstenaar en waarom nu? Hermann Nitsch is een interdisciplinair kunstenaar avant la lettre. Hij combineert het totaaltheater van Wagner met le théatre de la cruauté van Antonin Artaud met het action painting van Jackson Pollock. Bij een nieuwe generatie kunstenaars komen wij deze totaalovergave en fixatie op het lichaam op verschillende plaatsen tegen. Van de anti-esthetische totaalperformances binnen Black Metal en industrial, het vleselijke theater van Franko B en Ivo Dimchev maar ook in "light" versies als het theater van Boukje Schweigman waar het lichaam en de beleving daarvan, het beeld en de ruimte, de manipulatie van de kijkervaring en de zintuiglijke ervaring centraal staan.
Het werk van Hermann Nitsch staat formeel en inhoudelijk onmiskenbaar aan de basis van deze hernieuwde belangstelling. Naast het feit dat hij door uiteenlopende hedendaagse kunstenaars als inspiratiebron voor hun werk wordt genoemd is belangstelling voor zijn oeuvre op dit moment ook in cultuurkritisch opzicht op zijn plaats. Zijn uitgesproken werk is nog altijd aanleiding tot een betekenisvol discours over de burgerlijke moraal, de maatschappelijk positie van de kunst en het begrip artistieke vrijheid in het algemeen. Het ZXZW festival stelt zich ten doel met het werk van deze founding father jonge kunstenaars, musici en artiesten én hun publiek te inspireren en hun beleving te verdiepen.
Binnen dit project wordt het getoond in de volgende onderdelen:
1. Tentoonstelling
Het beeldende werk van Nitsch wordt getoond in Museum De Pont. Zijn manier van schilderen is een exponent van action painting, de informeel expressionistische en de abstract expressionistische schilderkunst. Hij schildert in reeksen en giet (veelal rode) verf over het doek om deze achteraf met zijn handen te bewerken. Deze schilderijen hebben een nauwe relatie met zijn performances, vanwege de link tussen het smeren van verf en het smeren van ingewanden van geslachte dieren. Zijn schilderijen zijn vaak de residuen van de door hem als Orgien Mysterien Theater ontwikkelde performances.
2. Scripts van performances (in Scryption, 4 weken): Hoe documenteer je performances en blijft er dan nog wat over van wat op het podium gebeurt? De Aktionen van Hermann Nitsch zijn theatrale performances volgens een minutieus script. ZXZW presenteert een selectie scripts en theaterteksten in combinatie met videomateriaal. Hiertoe wordt Scryption, museum voor schriftelijke communicatie, omgetoverd tot een toegankelijk documentatiecentrum. Het is een plek waar iedereen kan lezen over zijn werk, oude aktionen op video kan zien en scripts van Nitsch’s uitgebreide lijst van performances kan bekijken. Dit geeft een inzicht in het handschrift van Nitsch. Scryption wordt hiermee een plek waar bezoekers achtergrondinformatie krijgen over de kunstenaar, zijn concept en zijn interdisciplinaire manier van werken. Tevens ontstaat de mogelijkheid tot uitgebreide bestudering en vergelijking van zijn performances. Een unieke kans waarbij dit materiaal, dat bijna nergens ter wereld in deze vorm in te zien is geweest, ter inzage wordt aangeboden.
3. Films van performances (in Filmfoyer, Theaters Tilburg): Peter Taylor, filmprogrammeur van WORM, cureert een filmprogramma over Aktionisme, van Aktionisten en ander werk gerelateerd aan dit onderwerp tijdens de ZXZW week. Er wordt zoveel mogelijk werk getoond op de originele dragers. Dat wat niet te vinden is, wordt in hoge kwaliteit op DVD getoond. Taylor gaat op zoek naar materiaal van Hermann Nitsch, Otto Muehl, Kurt Kren en andere Aktionisten. Verder worden er films vertoond die Hermann Nitsch inspireren, die hem qua stijl of inhoud beïnvloed hebben of die een overlap qua thematiek vertonen. Om de context voor het publiek duidelijker te maken wordt elke film ingeleid door een deskundige.
4. De performance zelf (in de kapel van BCM): Nitsch’s Malerei performances zijn een combinatie van theater, muziek, muziektheater en beeldende kunst. Ze zijn zorgvuldig geënsceneerd, worden uitgebreid geregisseerd en volgen een script. Ze bevatten het slachten van een levend dier of het gebruik van een vers geslacht dier om mee te schilderen en een rituele performance door acteurs en vrijwilligers. Deze performance grijpt terug op het offerritueel zoals dat in de oudheid werd uitgevoerd. Christelijke en liturgische elementen worden verwoven met heidense en paganistische gebruiken. De kleding van de acteurs en de doeken op de vloer vormen het uiteindelijke kunstwerk. Bij deze performance blijft na uitvoering alles in dezelfde staat en wordt de ruimte zoals hij is nog twee weken tentoongesteld. Deze thematiek is vooral opgepakt binnen de beeldende kunst. Door de malerei binnen de setting van de podiumkunsten te programmeren zal zijn ook vanuit de esthetica van een podiumkunstenperspectief worden beoordeeld.
5. De Muziek van Hermann Nitsch (in de Pauluskerk): Hermann Nitsch geeft een performance op het orgel, zijn favoriete instrument, in deze kerk. Nitsch’s muziek kenmerkt zich door chaotische schrijfstijl en een hoog bombastisch gehalte. Wagner steekt af en toe de kop om de hoek, maar improvisatie en volume zijn minstens net zo belangrijk. De partituren zijn wild beschreven en vormen een wirwar van noten en aanwijzingen.
Clazz Orchestra wordt geleid door de dirigent/saxofonist Andreas van Zoelen en bestaat uit studenten van Fontys Conservatorium (zowel klassiek als lichte muziek). Zij werkten eerder samen met artiesten als Sun Ra Arkestra en Nithin Sawhney. Van Zoelen herarrangeert het werk van Nitsch voor de bezetting van Clazz, die dit ten gehore brengen in de Heikese Kerk.
6. Hermann Nitsch Masterclass: ZXZW nodigt studenten van verschillende academies zoals AKI, Sandberg Instituut en Fontys Academie voor Beeldende Vorming uit voor een Masterclass. Het is een unieke kans voor deze studenten om hun werkwijze te bespreken met een van de belangrijkste grondleggers van de Europese performancekunst. De controverse rondom zijn werk en de interdisciplinaire werkhouding waarmee hij grenzen opzoekt binnen het 'toelaatbare' zijn onderwerpen die aan bod kunnen komen tijdens deze Masterclass. Hermann Nitsch is professor aan de Universiteit van Wenen bij de faculteit Kunst en Drama, en heeft enorme ervaring in het werken met studenten. Deze Masterclass is publiekelijk toegankelijk.
7. Foto’s van performances en gerelateerde media (Openbare Bibliotheek Tilburg, 4 weken): De Openbare Bibliotheek Tilburg is een drukke plaats waar de inwoners van Tilburg makkelijk te benaderen zijn via de toonruimte in het midden van het gebouw. Hier wordt fotomateriaal van voorgaande Aktionen getoond. Tevens stelt Nitsch een tentoonstelling van boeken, muziek, dvd’s en andere media uit de bibliotheek samen die verband houden met de door hem ontwikkelde vorm van Aktionisme. Deze zijn te leen voor bibliotheekleden. Materiaal over de Aktionisten dat in bezit is van de Nederlandse bibliotheken wordt hieraan toegevoegd. Hierdoor kan iedereen kennis maken met het concept en indien gewenst, zich er meer in verdiepen.
8. Podiumkunstenaars die door Nitsch beïnvloed zijn (ZXZW festival): ZXZW programmeert artiesten die Nitsch noemen als invloed op hun werk en/of duidelijke overeenkomsten vertonen met werk van Nitsch binnen een van de disciplines waarin hij in werkt. Deze artiesten dienen voor sommige bezoekers als inleiding tot het werk van Nitsch, maar tonen ook de diversiteit van de invloed die Nitsch heeft. In het werk van podiumkunstenaars Jean Louis Costes en Franko B. is die invloed bijvoorbeeld duidelijk te herkennen in de thematiek en vormovereenkomst van hun performances,. De muziek van de Japanse noiseartiest Merzbow, die Nitsch regelmatig als inspiratiebron noemt, kenmerkt zich door een vergelijkbare anti-esthetische, extremistische houding die in live optredens fysiek onontkoombaar en noodzakelijk is. Franko B is kunstenaar, schrijver en regisseur bij het theaterensemble Forced Entertainment in Sheffield. In verschillende media, van performance, installaties, fotografie en video reduceert Franko B. zijn lichaam tot de meest vleselijk, diepgaande en fundamentele staat. Voor deze kunstenaars is gekozen omdat zij vanuit verschillende disciplines verschillende aspecten uit het oeuvre van Nitsch verder uitdiepen. Een uitgebreidere tekst is te vinden onder het hoofdstuk biografiën.
9. Discussiepanel (De NWE Vorst):
Nitsch is een interdisciplinair kunstenaar wiens invloed door genres en disciplines heen loopt. ZXZW gebruikt dit als thema voor een paneldiscussie in samenwerking met De Groene Amsterdammer en Studium Generale. Centrale vraag is: wat is de gemeenschappelijke invloed, wat intigreert hedendaagse artiesten binnen het werk van Nitsch.
Het panel wordt voorgezeten door Henk Oosterling en bestaat uit een mix van liefhebbers en haters, van uitvoerders en beschouwers zoals bijvoorbeeld:
- Dr. Henk Oosterling filosofie in Leiden en Rotterdam met bijvakken linguïstiek en Japans.Sinds 1985 is hij universitair hoofddocent aan de Faculteit der Wijsbegeerte van de Erasmus Universiteit te Rotterdam. Ook is hij secretaris van de Nederlands-Vlaamse Vereniging voor Interculturele Filosofie, coördinator van het Centrum voor Filosofie & Kunst en voorzitter van de Dutch Aesthetics Federation. Hij publiceerde diverse artikelen over Nitsch.
- Genesis P. Orridge, zanger van Psychic TV, al eerder te gast bij ZXZW. Vroeger een van de drijvende krachten achter cult legende Throbbing Gristle. Genesis is bijzonder geïnteresseerd in het lichaam als kunstwerk en modificaties van het lichaam. Zo heeft hij zelf talloze malen cosmetische chirurgische ingrepen ondergaan om de helft van de lichaamskenmerken van een vrouw over te nemen. Hij noemt Nitsch en Vienna Aktionists specifiek in zijn CV en biografie als inspiratiebron.
- Joep van Lieshout, Nederlands beeldhouwer en installatie-kunstenaar, maakt 'gebruikskunst'. Sinds 1995 werkt hij met een team onder de naam Atelier van Lieshout. Was in 2006 te gast bij het televisieprogramma “Zomergasten” van de VPRO, en deelde daar zijn fascinatie voor Hermann Nitsch en de Aktionisten met de kijker door opnamen van Nitsch’s Aktionen te laten zien en te bediscussiëren met de presentator.
- Marc Mulders' oeuvre wordt bepaald door de eeuwige cyclus van leven en dood. De uitdrukking van leven en sterven, dood en herrijzenis, heeft in de westerse schilderkunst lange tijd centraal gestaan en Mulders plaatst zichzelf bewust in die christelijke traditie.
- Franko B. (1960) is een performance artiest uit Londen die zijn eigen lichaam gebruikt in zijn kunst of als kunstobject. Bij een van zijn bekendste performances laat hij zich leegbloeden, staand op een wit doek, totdat hij flauwvalt. Franko B. maakt ook video’s, schilderijen, installaties en muziek. Het gebruik van zijn eigen bloed als medium om te communiceren roept nogal eens weerstand op bij de bezoekers, maar is ook een duidelijke link naar Aktionisme en het werk van Hermann Nitsch.
Mogelijke andere deelnemers zijn Rudi Fuchs, Sven Lütticken, Carel Blotcamp, Maxine Kopsa en Jonas Staal.
10. Performancekunst als leidraad voor NEW JACKS:
Een ander onderdeel van het Beeldende Kunst programma van ZXZW is New Jacks. Hier presenteren pas afgestudeerde kunstenaars hun werk op ZXZW. Het overzicht zal bestaan uit minimaal 1 en maximaal 3 werken per kunstenaar en ongeveer 10 deelnemende kunstenaars. In samenwerking met projectpartners WEI, TAC, NBKS en Ad van Rosmalen, coördinator van kunstacademie St. Joost Den Bosch en St. Joost Breda (AVANS Hogescholen) wordt een selectie gemaakt. Deze selectie gebeurt op de criteria genoemd in de Artistieke Visie (zie bijlage). Materiaalkeuze en discipline zijn vrij. Als intuïtieve leidraad voor de werken wordt Aktionisme en het werk van Hermann Nitsch aangeboden. Door ook deze jonge kunstenaars rechtstreeks in contact te brengen met Nitsch’ werk verdiepen zij zich inhoudelijk in de methodiek van Nitsch, reageren zij hierop met hun eigen werk en ontstaat discussie binnen hun milieu.
Doelen van bovenstaand programma zijn:
• De volledige breedte tonen van het werk van Hermann Nitsch.
• Reflectie op de relatie tussen het gedachtegoed van Hermann Nitsch enerzijds en de hedendaagse cultuur in het algemeen en de podiumkunsten in het bijzonder anderzijds.
• De invloed van Hermann Nitsch tonen op een jonge generatie kunstenaars, in het bijzonder op representanten van perfomance en de muziekcultuur.
* Cultuurkritische reflectie op de betekenis van kunst in brede zin in relatie tot de maatschappelijke ordening en de actualiteit.
OVER:
Hermann Nitsch (Wenen, 29 augustus 1938) is een Oostenrijks kunstenaar. Hij is een van de belangrijkste vertegenwoordigers van het zogenaamde Weense Aktionisme. Sinds 1971 organiseert Hermann Nitsch regelmatig 'Orgie-Mysterie-Opvoeringen' op het door hem aangekochte landgoed van Schloss Prinzendorf. Hermann Nitsch werkt als schrijver aan performances die bestaan uit uiterst nauwkeurige regieaanwijzingen en op grafische wijze genoteerde muzikale composities. Het wereldbeeld van Hermann Nitsch is sterk beïnvloedt door auteurs als Richard Wagner, Markies de Sade, Friedrich Nietzsche, Sigmund Freud en Antonin Artaud. Omdat hij, door de combinatie van 'barbaarse' offers met christelijk liturgische elementen, in zijn bloederige Aktionen niet alleen dierenbeschermers maar ook theologen en verdedigers van de burgerlijke moraal tegen zich in het harnas jaagt, is zijn werk tamelijk omstreden en weinig vertoond in een laagdrempelige, toegankelijke omgeving.
HERKOMST:
Het Weense Aktionisme was een even radicale als omstreden versie van podiumkunst met als belangrijkste representanten Günter Brus (*1938), Otto Muehl (*1925), Herman Nitsch (*1938) en Rudolf Schwarzkogler (1940-1969), die tussen 1960 en 1971 haar hoogtepunt beleefde. Haar verregaande en compromisloze anti-estheticisme richtte zich met name tegen autoritaire, moralistische en levensvijandige tendensen in de Westerse cultuur alsmede tegen andere aan de moderne consumptiemaatschappij verbonden excessen.
Hoewel de oorsprong en inhoud van deze artiesten redelijk verschilt, zijn er toch duidelijke formele en thematisch overeenkomsten in de Aktionen van Mühl, Nitsch, Brus en Schwarzkogler. Het gebruik van het lichaam als materiaal en communicatiemiddel om kunst te creëren is een van deze verbindende factoren vanuit waar de Aktionen zijn ontstaan, als reactie op de conventionele kunststromingen in de late jaren ’50 en vroege jaren ’60. Mühl's "Material Action Manifesto" uit 1964 biedt een theoretisch raamwerk als uitleg hiervoor: “...material action is painting that has spread beyond the picture surface. The human body, a laid table or a room becomes the picture surface. Time is added to the dimension of the body and space“.
In cultuurhistorisch opzicht is het werk van de Aktionisten rechtstreeks verbonden met prominente parallelle ontwikkelingen in de Centraal Europese geesteswetenschappen, literatuur, muziek en toneelkunst. Het Oostenrijks Hongaarse keizerrijk en de stad Wenen in het bijzonder speelt daarin met schrijvers en kunstenaars als Sigmund Freud, Arnold Schönberg, Otto Weiniger, Alban Berg, Thomas Bernard, Elfriede Jellinek, Rainald Goetz en Werner Schwab een vooraanstaande rol. Ook de maatschappelijke actualiteit van 68 met exponenten als de Freie Universität van Joseph Beuys, samenlevingsvormen als de AA Commune en het activisme van RAF zijn het décor van Nitsch’ werkzaamheid. Aan de relatie tussen Oostenrijkse kunstproductie en de aldaar deels seksueel gemotiveerde criminaliteit zou bovendien een omvangrijk essay kunnen worden gewijd.
POSITIE:
Door het hedendaagse beeldbombardement, lijken de beelden van Nitsch niet meer zo’n zware impact te hebben. Een gemiddelde horrorfilm is explicieter dan zijn werk ooit zou kunnen zijn en door de schokkende realiteit van beelden die je via nieuwsmedia bereiken schijnt er een deflatie van zijn taal te hebben plaatsgevonden. Is Nitsch enkel een naam in de kunstgeschiedenis geworden? Het is interessant om te zien hoe het werk van Nitsch zich anno 2009, precies vijftig jaar na het ontstaan van het idee, verhoudt tot de rest van het kunstenveld, de belevingswereld van de toeschouwer en de programmering van de participerende podia op ZXZW.
In Nederland neemt Hermann Nitsch een paradoxale positie in. Zijn werk wordt veel besproken, maar is zelden te zien. Te pas en te onpas worden echter de namen Nitsch en Aktionisme aangehaald. In de discussies rond zijn werk wordt vaak het vermeend gedateerde karakter van zijn werk genoemd alsmede de bloedige associaties die zijn werk oproept; de suggestie wordt gewekt dat het zou gaan om een eindpunt van een bepaalde ontwikkeling in de kunst.
Met enkele oude bekenden uit het Nederlandse kunstlandschap heeft Nitsch een bijzondere band. Frans Haks deed in zijn vroege jaren mee aan een Aktion, Rudi Fuchs is een persoonlijke vriend en gaf Nitsch een prominente plek op Documenta 7 en directeur van De Pont, Hendrik Driessen filmde in zijn studententijd performances als bijbaantje. Vreemd genoeg is het werk de laatste 25 jaar niet meer gepresenteerd in Nederland. In het buitenland zijn binnen een museale context wel vaak losse onderdelen en soms overzichten in meerdere disciplines te zien. ZXZW levert echter een bijdrage aan de culturele diversiteit, door het werk buiten deze museale context in haar volledige breedte te tonen. Vooral van belang is dat dit project als geheel op een laagdrempelige manier aan een grote bezoekersgroep wordt gepresenteerd.
MOTIVATIE:
ZXZW kiest voor een project rondom Hermann Nitsch omdat dit inhoudelijk aansluit op de uitgangspunten van het festival. De uitgebreide artistieke criteria van ZXZW zijn te vinden in de bijlage.
In het ZXZW-festival worden ontwikkelingen in het werk van de kunstenaar en de verschillende aspecten van zijn werk uitgelicht. Daarom willen wij in dit project zijn hele ontwikkeling en hele breedte tonen. Op deze manier kan de bezoeker zich een volledig beeld vormen van de ontwikkeling van Hermann Nitsch als kunstenaar, hoe zijn werk zich verhoudt tot verschillende disciplines, tot de opvattingen die erover leven en tot het werk van hedendaagse kunstenaars, geïnspireerd door Nitsch.
Na de voortzetting van de Aktionistische lijn vanaf eind jaren ’70 en begin jaren ‘80, met mensen als Throbbing Gristle, Jan Fabre, Ulay & Marina Abramovich, GG Allin en Roman Signer, is de invloed van de Aktionisten nu weer terug te vinden bij een nieuwe lichting kunstenaars van na de eeuwwisseling zoals Franko B, Merzbow, Lucas Abela, Watain, Boukje Schweigman, Shining, Erik Tidemann, La Ribot, Christopher Wool, Lee Adams, Erik Smith, Guillermo Gomez-Pena en Runzelstirn & Gurglestock, John Bock, Jonathan Meese, Matthew Barney en Mike Kelley. Zijn naam en die van het Aktionisme duikt ineens veelvuldig op in het jaarlijstje van bijvoorbeeld artforum.org. Ook op muziekfora op internet zijn Aktionisten als Nitsch weer 'hip', vanwege de totale overgave in hun werk en het opzoeken van ethische grenzen.
Voor ZXZW was Nitsch al een bekende naam. In voorgaande jaren organiseerde het festival projecten rond muziek, performance en beeldende kunst. Vaak is het spelen met conventies een van de centrale thema's van het werk dat we presenteren. Hermann Nitsch werd al veelvuldig genoemd als inspiratiebron door artiesten uit verschillende disciplines die de afgelopen jaren op ZXZW stonden, zoals de band Psychic TV, performancekunstenaars Odal, Dr. Bibber, Sutcliffe Jügend, Jack de Rapper, Passenger of Shit, beeldend kunstenaar Zeloot en danser/choreograaf Ivo Dimchev. Bij het Svart Kunststykke programma van ZXZW in 2008, dat zich uitstrekte over beeldende kunst, fotografie, film en muziek, werd Nitsch zelfs door álle deelnemers aangehaald als inspirator. Betrokken bij dit project waren onder andere beeldend kunstenaars als Erik Smith, Peter Beste en Gijs Deddens en black metal artiesten als Watain, Bunkur en Black Anvil.
ZXZW brengt kunstenaars in verschillende fasen van hun ontwikkeling, die allen een belangrijke impact hebben op de ontwikkeling van independent culture als inspirator of als initiator. Binnen de kunsten blijft Nitsch een onafhankelijke geest. Hij is grondlegger van een belangrijke stroming, maar gebruikt ook onconventionele distributietechnieken. Het is bijzonder voor een kunstenaar van zijn status om zonder tussenkomst van een galerie te werken. Zoals uit het voorgaande bleek, heeft hij vooral een rol gespeeld als inspirator voor verschillende moderne artiesten.
Door zijn werk niet alleen in een museale context te laten zien, maar vanuit een podiumkunstenbenadering ook in non-museale plekken te tonen, zoals de Openbare Bibliotheek, Filmfoyer, Theaters Tilburg, 013 en Fontys Hogescholen, wordt dit project meer dan alleen een programma voor kunstliefhebbers en insiders. Het project brengt het werk weer terug op het podium. Confrontatie en discussie zijn belangrijke onderdelen van het werk van Nitsch, en het festival wil deze dan ook benadrukken en in de praktijk brengen bij het tonen van zijn werk. In een museale setting zullen deze reacties minder sterk zijn, aangezien de bezoeker daar vaak al is voorbereid op het werk en is ingelezen over de kunstenaar. Reacties van toevallige bezoekers of passanten in de openbare ruimte die minder bekend zijn met de kunstenaar en zijn werk zullen heftiger zijn en het werk meer duiding en belang kunnen geven.
ZXZW brengt ontwikkeling door ontmoeting. Binnen dit project vindt ontwikkeling en ontmoeting tussen kunstenaar / zijn werk en andere artiesten, (young) professionals, zoals studenten beeldende kunst en conservatorium studenten, bezoekers en media plaats. Naast de interactie met de jongere generatie artiesten zijn wij ook erg geïnteresseerd in de reacties van een jongere generatie beeldende kunstcritici en muziekcritici op dit project.
Voor de ontwikkeling van ZXZW en de participerende podia betekent dit project een inhoudelijke verdieping. ZXZW begon ooit als een muziekfestival. In 2008 is het dans- en filmprogramma naar een hoger niveau getild, en zijn er vanuit onze identiteit kleine projecten richting beeldende kunst vormgegeven. Voorbeelden hiervan zijn de projecten rond psychogeografie, de posterexpositie Zstock in samenwerking met American Poster Institute en het project rond Black Metal Arts.
ZXZW ontwikkelt haar netwerk en publiek binnen de beeldende kunst. Het project Whatbar, dat onder andere plaatsvindt op Art Rotterdam en in De Vleeshal is hier een goed voorbeeld van. Doel van het Nitsch project is om het interdisciplinaire aspect van ZXZW te verzwaren en verdiepen, en op deze manier een dwarsdoorsnede te bieden van gebeurtenissen in de breedte van de independent culture. Voor deze verzwaring, verdieping en verankering is externe financiering nodig.
Op instellingsniveau betekent dit project een samenwerking tussen locaties die normaliter niet met elkaar samenwerken en geen performancekunst brengen. Voor locaties als Filmfoyer, Scryption en 013 biedt dit project zowel een nieuw aanbod als een nieuwe doelgroep.
DOCUMENTATIE:
Er is een veelheid aan boeken, catalogi en dvd's over Nitsch verschenen. Deze biedt ZXZW ter inzage en - indien mogelijk - te koop aan. Nitsch's eigen assistenten leggen zijn performances vast op foto en video. Alle scripts en aanwijzingen van performances worden zorgvuldig bewaard en gearchiveerd. Tevens maakt ZXZW zelf foto-, video- en geluidsopnamen van het hele project. Documentatie is een integraal onderdeel van ZXZW. Zoals bij alle voorgaande projecten wordt hier uiterste zorg aan besteedt. Deze documentatie is online beschikbaar en te gebruiken voor iedereen.
MARKETING:
Voor de algemene marketing van het ZXZW festival verwijzen wij graag naar de bijlagen van deze aanvraag. Daar is meer te lezen over de marketingvisie, doelstellingen, doelgroepen, promotionele activiteiten en mediapartners van het festival. Ons plan wordt via een community continu aangescherpt via open source. Dit proces is te volgen via de site zxzw.wetpaint.com. Daar kunt u doorklikken naar relevante informatie en terugvinden wie meeschreven. Wij ontwikkelen ons beleid in samenwerking met buitenlandse partners. Daarom is de algemene marketing van het festival beschreven in het Engels. In dit onderdeel gaan we in op de specifieke marketing voor het project Nitsch. We zijn ons bewust van de dynamiek die hoort bij het voeren van publiciteit rond dit project. Zoals het werk van Nitsch gaat over de grenzen van het morele, roept de marketing rond dit project bij ons ook vragen op over het verschil tussen inhoud en vorm, integriteit en hype. We proberen er op een zo gepast mogelijke manier mee om te gaan, maar tegelijkertijd ook de mogelijkheden tot free publicity en maatschappelijk discours op te zoeken.
Bij dit programma zijn drie doelgroepen te onderscheiden:
• De liefhebber van hedendaagse kunst en avant-garde
• De vaste bezoeker van het ZXZW festival
• De persoon binnen de grote massa met een bovengemiddeld interesse voor kunst en cultuur
De eerder in deze projectomschrijving genoemde positie en motivatie vormen een belangrijke basis voor de marketing van het project. Zoals gezegd is het werk van Nitsch de laatste 25 jaar niet meer getoond in Nederland. In het buitenland zijn binnen een museale context wel vaak losse onderdelen en soms overzichten in meerdere disciplines te zien. Dit maakt Nitsch een household name onder de moderne kunstliefhebber. ZXZW haalt Nitsch en zijn werk echter uit de museale context, en biedt dit laagdrempelig aan aan de bezoeker van ZXZW, de toevallige bezoeker en de grotere massa. Dit gebeurt door de plek van Nitsch in de maatschappij terug te claimen, en hiermee reacties uit te lokken van zowel de eerder genoemde doelgroepen als critici en andere kunstenaars en artiesten.
Bij Nitsch lopen programma en marketing enerzijds hand in hand; het maatschappelijk discours is onderdeel van het werk. Dit levert voor ZXZW een grote kans op, aangezien het festival vlak na de komkommertijd plaatsvindt. Deze combinatie wordt gebruikt om zoveel mogelijk free publicity te genereren, door tijdens de komkommertijd het shockeffect van het werk van Nitsch in te zetten. Met de juiste boodschap en visuele middelen, waaruit discussie kan ontstaan, is het waarschijnlijk dat er verschillende landelijke media bereikt worden. Vanzelfsprekend zal een en ander gebeuren met respect voor de artistieke integriteit van het werk van Nitsch.
Daarnaast is een belangrijke marketingactiviteit het creëren van buzz. Buzz is een manier van hypen onder consumenten, die een affectie bij een product veroorzaakt. Positieve buzz is vaak een doel van public relations en van Web 2.0 media. Voor dit project betekent dit dat er ver voor aanvang van het festival nieuwsitems, blogposts, bulletins en andere items met behulp van verschillende web 2.0 applicaties uitgezonden worden. Door het langzaam opbouwen van 'namedropping' wordt de herkenbaarheid van de kunstenaar onder de bezoeker van het festival (het zij onbewust) vergroot. Het maakt dat de naam bekend wordt onder de bezoekers, deze zich wellicht gaan verdiepen in de kunstenaar en de concepten, dat deze bespreekbaar worden gemaakt en er mond-tot-mond reclame en buzz ontstaat. Volgens een McKinsey-onderzoek van mei 2001 in de Verenigde Staten wordt 67 procent van de verkoop van goederen beïnvloedt door mond-tot-mondreclame. In onderstaande afbeelding is een schema te zien van de peer to peer marketing.
Peer 2 Peer Marketing
Deze benadering zal echter niet voor alle drie de doelgroepen van het project werken. Voor elke groep is een aparte marketingstrategie / -benadering nodig:
De liefhebber van hedendaagse kunst en avant-garde is de persoon die de Metropolis M, Groene Amsterdammer, De Witte Raaf en de kunstbijlage van NRC leest, en Hermann Nitsch en zijn werk waarschijnlijk al kent. Vooral door mond-tot-mondreclame binnen de scene van de doelgroep neemt deze persoon kennis van het project, en wordt op deze manier overgehaald tot bezoek. Een voordeel van deze persoon is dat deze vaak zelf op zoek gaat naar nieuws rondom zijn of haar interesseveld, en hierdoor relatief makkelijk te bereiken is. Een nadeel is echter dat dit een redelijk nieuwe doelgroep is voor ZXZW, welke niet automatisch wordt aangesproken door de rest van de festivalonderdelen. Uitsluitend promotie binnen de community van ZXZW is niet voldoende om deze doelgroep te bereiken. De manier om dit op te vangen is door specifieke interessante (beeldende kunst)media voor deze doelgroep te benaderen, en free publicity te generen door (achtergrond)artikelen over de kunstenaar en zijn werk. Daarnaast dienen advertenties strategisch ingekocht te worden in bladen als Metropolis M. In combinatie met mainstream media die bereikt wordt tijdens de komkommertijd, levert dit een groot bereik op bij deze doelgroep. Verder wordt deze groep aangesproken door een mediapartnerschap met De Groene Amsterdammer. Deze is partner in het discussieprogramma en zal voorafgaand aan dit project een essay over Nitsch publiceren.
De vaste bezoeker van het ZXZW festival is natuurlijk het makkelijkst om te bereiken. Dit is de persoon die een grote interesse heeft in performance kunst, en muziekstijlen als noise en black metal. Een bovengemiddelde interesse in de concepten van het werk van Nitsch is aanwezig bij deze groep. Die interesse wordt verder aangewakkerd door de programmering van artiesten zoals Merzbow, die bij de doelgroep al bekend zijn. Deze worden gepresenteerd binnen het Nitsch programma op het festival. Dit project kent een educatieve en verdiepende functie voor deze doelgroep; zij krijgen de kans zich te verdiepen in het werk en de artistieke waarde ervan, gekoppeld aan de historie de inspiratie die dit levert aan moderne kunstenaars en opvattingen die erover leven bij zowel critici als bezoekers. Deze doelgroep is vooral te bereiken via de community van ZXZW. Door buzzvorming, zoals hiervoor reeds uitgelegd, gaat Nitsch en het project steeds meer leven onder de doelgroep, en ontstaat tevens mond-tot-mondreclame. Een voorbeeld hiervan: op het moment van het schrijven van deze aanvraag vindt via Twitter en de ZXZW-blog namedropping van en rond Nitsch plaats.
ZXZW heeft een sponsordeal met Vedett bier. De achteretiketten van 5.000 bierflessen worden gecustomized met aankondigingen voor dit project. ZXZW-artiesten maken hierop een korte krabbel over wat hen aan het werk intrigeert. Deze krabbels worden op het festival verspreid.
De persoon binnen de grote massa met een bovengemiddeld interesse voor kunst en cultuur is de persoon die Nieuwe Revu en Vice leest, naar festivals als Lowlands en het IFFR gaat en de Design Week bezoekt. Deze persoon bezoekt onregelmatig een culturele instelling en is voor het festival lastig te bereiken, omdat hij of zij weinig affiniteit heeft met de identiteit van ZXZW. Toch kan dit project of onderdelen ervan interessant zijn voor deze doelgroep. De doelgroep haalt veel van zijn informatie en nieuws uit mainstream media die voor ZXZW moeilijk te benaderen zijn. Een manier om dit te ondervangen is door gebruik van de komkommertijd in combinatie met het shockeffect van het werk van Nitsch, zoals eerder aangehaald. Het werk van Nitsch en de controverse ervan is echter niet genoeg om de mainstream media aan te wakkeren. Hiervoor is een extra nieuwswaarde nodig. Nieuwsitems gaan immers steeds vaker over incidenten.
Een van de acties is het huren van stationsspreads bij CBS Outdoors. Dit bedrijf profileert zich met de mogelijkheid tot het voeren van shockerende marketingacties. Op de stationsspread komt een aankondiging van het project, met een beeld van een Aktion. Met deze acties worden vragentekens gezet bij marketingtermen als shockeren en grenzen opzoeken; meestal is deze grens namelijk heel keurig en seksueel / licht pornografisch van aard. De plaatsing van billboards is een onderdeel van de buiten-museale doelen van dit project.
Indien CBS de affiches weigert, is het nieuwswaardig. Middels persberichten zal dit worden gebruikt om landelijke media te bereiken. Indien CBS de affiches accepteert zullen zeker protesten volgen. Mocht dit niet gebeuren, dan zijn de beelden toch in het geheugen gegrift. Hiernaast zal media-partner Vice een fotoserie van Nitsch produceren.
Relatie met de samenleving
Dit project leidt tot discours binnen de kunsten, binnen de maatschappij en binnen de community van ZXZW. Met Nitsch willen wij de relevantie van het werk van Nitsch binnen de breedte van de hedendaagse kunstpraktijk onderzoeken. Dit gebeurt door discussies, het betrekken van een jonge generatie kunstenaars en het 'embedden'' van dit project in de kunstkritiek.
Maatschappelijk leiden grootschalige projecten rond Nitsch meestal tot ethische discussies. Zij gaan dan over de positie van kunst binnen de samenleving, maar ook over subthema's als de sublimering van geweld, dierenrechten en het gebruik van religieuze symbolen binnen de kunst.
Nitsch vindt plaats binnen ZXZW, een community op het gebied van independent culture. De bezoekers van andere programma-onderdelen van het festival worden verleid tot een bezoek aan dit project. Deze community is door het jaar heen ook digitaal actief. De blog trekt dagelijks 600 bezoekers en via de Twitter wordt voor een stevige buzz gezorgd.
VERWACHT BEZOEKERSAANTAL:
Op basis van een schatting van het aantal locaties en festivalonderdelen verwacht ZXZW ongeveer 8.650 bezoekers voor het project Nitsch. Dit aantal is op basis van de volgende cijfers tot stand gekomen:
1. De Pont: een totaal van 2.000 bezoekers.
2. Scryption: voorheen waren dit 40 bezoekers per week. Dit jaar is de doelstelling een totaal van 300 bezoekers, gedurende 4 weken.
3. Filmfoyer: een totaal van 60 bezoekers.
4. Duvelhok: eenmalig 300 bezoekers.
5. Heikese Kerk: eenmalig 100 bezoekers.
6. Masterclass (publiekelijk toegankelijk bij Fontys ABV): 50 bezoekers.
7. Openbare Bibliotheek Tilburg: de bibliotheek heeft een bezoekersaantaal van 7500 per week. Geschat wordt dat 15% hiervan de tentoonstelling bezoekt. Over een periode van 4 weken betekent dit een totaal van 4500 bezoekers.
8. ZXZW festival, verdeeld over de vier artiesten:
• Merzbow: 450 bezoekers9. Discussiepanel: 200 bezoekers.
• Jean Louis Costes: 75 bezoekers
• Franko B: 150 bezoekers
• Erik Tidemann: 500 bezoekers over een periode van 4 weken
ORGANISATIE:
Een goed concept vraagt om een goede uitwerking. ZXZW erkent haar relatieve onervarenheid op het gebied van grootschalige interdisciplinaire kunstprojecten. De genoemde projecten als Black Metal Arts en Whatbar hebben de organisatie echter wel leren werken met de dynamiek van het organiseren van interdisicplinariteit. Deze vragen namelijk om een andere mimiek en fasering dan bijvoorbeeld singuliere muziek- of theaterprojecten. Een van de doelstellingen van ZXZW is om het aandeel interdisciplinaire kunst op het festival de komende jaren te verzwaren. Met dit project doet de organisatie nieuwe kennis en ervaring op om deze doelstelling de komende jaren met succes te volbrengen.
Voor het project Nitsch is Roland Spekle projectleider. Zijn bio is te vinden in de bijlage. Tevens is er een klankbordgroep ingesteld. Participerende organisaties als De Pont en Scryption zetten hun kennis in om het werk zo goed mogelijk tot haar recht te laten komen. De organisatie bestaat uit een apart extern projectteam, dat ondersteund wordt vanuit de ZXZW-organisatie. Een uitgebreide omschrijving van de ZXZW-organisatie is te vinden in de bijlage. Binnen dit project heeft Vincent Koreman van ZXZW de artistieke leiding. Het contact met Hermann Nitsch verloopt direct via zijn assistent Andreas Stasta.
De klankbordgroep voor dit project bestaat uit Bert Matthijssen (cultuurmakelaar, Tilburg), Koen Delaere (kunstenaar), Hendrik Driessen (directeur De Pont), Rudi Fuchs en Bryony McIntyre (Arika). Voor een uitgebreide beschrijving van de organisatie verwijzen wij graag naar de bijlagen.
BIOGRAFIEËN:
Hermann Nitsch (Wenen, 29 augustus 1938) is een Oostenrijks beeldend kunstenaar. Hij is een van de belangrijkste vertegenwoordigers van het zogenaamde Weens Aktionisme. Nitsch studeerde grafiek in Wenen en richtte zich vervolgens op de schilderkunst. In 1961 ontstonden zijn eerste schilderijen met uitgegoten verf. In 1959 ontwikkelde hij de basisideeën voor zijn Orgien-Mysterien-Theater: een synthese van schilderkunst, architectuur, theater, muziek en dans. Nitsch wil het theater en de beeldende kunst opnieuw in verbinding brengen met oeroude offerrituelen. Hij wil alle zintuigen van de toeschouwers en de deelnemers maximaal stimuleren, zodat een bewustzijnstoestand wordt bereikt waarin het levensproces op intense wijze wordt ervaren.
Populair in de zestiger jaren was de gedachte dat schilderen niet meer was dan een sublimatie van het uitsmeren van uitwerpselen. Dat was koren op de molen van al wie het schilderen niet goed afging. Waarom zich met het afgeleide onledig houden als het oorspronkelijke zo voor het grijpen lag? Al de tachisten ‘drukten’ volgens Nitsch de verf uit de tube en smeerden ze op het doek. Nitsch’s spitsbroeder Mühl drukte niet langer uit de tube, maar uit de echte darmen en smeerde uitwerpselen kortweg over het doek.
Ook het doek zelf wordt in de maalstroom van de ‘desublimering’ meegesleurd. Al in de vroege vijftiger jaren verving Yves Klein het beschilderen van doek door het beschilderen van vrouwenlichamen – al werden die achteraf weer braafjes tegen het doek gedrukt, alsof ze zich wat bloot voelden, zo los van de moederschoot. Maar de navelstreng wordt resoluut doorgesneden als de kunstenaar niet langer het doek, maar zijn eigen lichaam te lijf gaat. Zoals Nitsch, die zichzelf - als Christus met open armen opgehangen - met bloed liet begieten (1e Aktion 1962). Het jaar daarop verving hij zijn gekruisigde lichaam met het geslachte, gevilde en van ingewanden ontdane karkas van een schaap (2e Aktion 1963).
Als verf tot bloed en ingewanden wordt en schilderen tot slachten, dan moet ook de schilder wel in deze maalstroom worden meegesleurd. Terwijl hij vroeger in het schilderij opging, is hij nu de regisseur die het schilderen opvoert. Het schilderij wordt letterlijk tot coulisse. Reeds de action painting leidde tot ‘Schaumalen’ - tot schilderen als spektakel - meent Nitsch. In het voetspoor van Pollock begint hij reusachtige vlakken te beschilderen en te begieten, erop rond te springen en zich uit te leven. De trend wordt alleen maar voltooid als het product helemaal wordt vervangen door het proces: van schilderij tot ‘Aktion’ - het Duits voor ‘happening’.
Sinds 1971 organiseert Hermann Nitsch regelmatig 'Orgie-Mysterie-Opvoeringen' op het door hem aangekochte landgoed van Slot Prinzendorf. Hermann Nitsch werkt als schrijver aan stukken die bestaan uit uiterst nauwkeurige regieaanwijzingen en op grafische wijze genoteerde muzikale composities. Het wereldbeeld van Hermann Nitsch is sterk beïnvloedt door auteurs als Markies de Sade, Friedrich Nietzsche, Sigmund Freud en Antonin Artaud. Omdat hij, door de combinatie van 'barbaarse' offers met christelijk liturgische elementen, in zijn bloederige Aktionen niet alleen dierenbeschermers maar ook theologen en verdedigers van de officiële moraal tegen zich in het harnas jaagt, is zijn werk tamelijk omstreden en weinig vertoond in een laagdrempelig, toegankelijke omgeving.
Hermann Nitsch's werk trekt parallellen tussen religie en de rituele spiritualiteit van creativiteit. Geworteld in filosofie uit de oudheid en een dissident op het gebied van christendom, zoekt hij actief naar een manier om zich af te reageren middels pijn en mededogen. Een rigoreus gedisciplineerde zoektocht naar openstelling en verlichting door het omarmen van het oerinstinct en oude sacramenten. Pijn en plezier zijn verbonden in de werken die een epitome zijn van de corrupte decadentie.
Franko B (born 1960) is an internationally acclaimed London-based performance artist who uses his own body in his art. He was born in Milan, Italy and has lived in London since 1979. He studied fine art in London at Camberwell College of Arts (1986–7) and Chelsea College of Art (1987–90). He works in a wide variety of media including video, photography, performance art, painting, installation, sculpture, music and mixed media.
His work focuses on the visceral. Franko uses his own blood as a medium. He makes his body into a canvas in an attempt to portray "the pain, the love, the hate, the loss, the power and the fears of the human condition".
He performed at the ICA, London in 1996, the South London Gallery in 1999 and 2004, the Centre of Attention in 2000, Tate Modern in 2002, and the Ikon Gallery, Birmingham in 2005. He has exhibited work internationally in Zagreb, Mexico City, Milan, Amsterdam, Antwerp, Copenhagen, Madrid, Vienna, Tate Liverpool, the Palais des Beaux-Arts, Brussels, Cork, and the prestigious Palazzo delle Papesse, Siena.
Franko B has lectured at a number of well-known art schools including St. Martins School of Art, New York University and the Courtauld Institute of Art. He has been the subject of three monographs, "Franko B" (Black Dog Publishing 1998), "Oh Lover Boy" (2001), and "Blinded by Love" (2006), and has published a photographic project entitled "Still Life" (2003).
Franko B has been the subject of numerous book chapters, articles, reviews and television programmes. In March 2008 British art magazine "Latest Art" profiled him in a major feature.
Jean-Louis Costes is a noise musician and performance artist. He was once married to writer and cult personality Lisa Crystal Carver, helped write the backing noise-opera music of her Suckdog Circus, and was also a performer in Suckdog. Costes has released many albums, homemade films and books. Costes has been described as the French version of GG Allin.
Some of his albums and books have been banned in his native country of France for their obscenity. In 2004, he performed the Holy Virgin Cult show across the United States, scaring audiences away with a barrage of apparent flung feces, urine, tortured screaming, public sex and religious flagellation. Many of the ingredients Costes uses in his shows show overlap with Vienna Aktionism and Hermann Nitsch. Both prolific nudity and religious themes play a major role in Costes’ work and the use of human fluids appears with both artists.
Costes also appeared in the 2002 film “Irréversible” by Gaspar Noe and the 2003 film “Lebenspornografie” by Edwin Brienen. This year he has released a new book: “Un Bunker en Banlieue”, a novel about a fictitious and fierce battle in future suburbia.
Merzbow is a noise music project created in Tokyo, Japan in 1979 under the direction of musician Masami Akita. Since 1979, he has formed two record labels and has contributed releases to numerous independent record labels. As well as being a prolific artist, he has also written a number of books and has been the editor of several magazines in Japan. He has written about a variety of subjects, mostly about art (including Vienna Aktionism and Hermann Nitsch), avant-garde music and post-modern culture. His more renowned works have been on the topics of BDSM and fetish culture. The name "Merzbow" comes from German artist Kurt Schwitters' artwork, Merzbau. This was decided upon to reflect Akita's dada influence and junk-art aesthetic. In addition to this, Akita has cited a wide range of influences from various progressive rock artists, pornography and the scatological art of the Vienna Aktionists.
The sound Merzbow creates is very dense and dark and features undefined instruments playing undefined notes. Akita is a prolific musician and has produced over 200 releases since 1980. This, among other achievements, has helped Merzbow to be regarded as the "most important artist in noise music".
The Clazz Orchestra, with students of the Academy of Music in Tilburg, explores the boundaries of where classical music meets popular music. Specially for ZXZW The Clazz Orchestra will perform their approach to the work of Hermann Nitsch. They started of in 2007 with a project on Frank Zappa, performing Zappa’s view on Strawinsky’s “Igor’s Boogie” and leaving the audience completely stunned. Last year they played new interpretations of Sun Ra material and even the Sun Ra Arkestra was impressed with their energy and new ideas on their material. The Clazz Orchestra is led by Andreas van Zoelen.
Roland Spekle is vanaf het midden van de jaren 80 actief in de internationale, grensverleggende muziek. In zijn veelzijdige activiteiten stelde hij jonge, opkomende musici en componisten met een grensverleggende benadering van muziek in staat hun artistieke visie verder te ontwikkelen door hun werk artistiek te begeleiden en te produceren of op het podium te brengen. Daarbij richtte hij zich niet zelden op producties en manifestaties, die de scheidslijnen van muzikale genres overtreden of, denkend vanuit muziek, aansluiting vinden in andere disciplines.
Spekle is thans onder andere zakelijk leider en was tot voor kort co-artistiek leider van het Ensemble MAE (voorheen het Maarten Altena Ensemble), is artistiek leider van productiehuis Barooni, artistiek leider van The Night of the Unexpected (Gaudeamus Muziekweek) en is als artistiek leider, producent of programmeur regelmatig betrokken bij presentaties van hedendaagse muziek in het buitenland. Hij produceert bijzondere muziek- en muziektheater producties bij Barooni en Huis a/d Werf, was concertprogrammeur en staflid van Steim, bestuurslid van de VAMP (Vereniging Actuele Muziek Podia), voormalig kernmedewerker van het Impakt Festival en werkte als onafhankelijk curator o.a. voor het Louvre, Centre Pompidou en het Serralves Museum of Modern Art in Porto.
|
|
Latest page update: made by
Anonymous
, Jun 23 2009, 8:16 AM EDT
(about this update
About This Update
Edited anonymously
5 words added 4 words deleted view changes - complete history) |
|
More Info: links to this page
|
There are no threads for this page.
Be the first to start a new thread.
|
Mondriaan-Nitsch-reactie.jpg (JPEG Image - 306k)
posted by Je_Suis_Barry Apr 14 2009, 6:34 AM EDT
Mondriaan Foundation - Nitsch Rejection (Dutch)
|
